بررسی و ارزیابی طرح ها

دقت در نحوه تخصيص بهينه منابع و استفاده از معيارهاي مناسب براي بررسي و ارزيابي دقيق طرح هاي متقاضيان استفاده از تسهيلات، از عواملي است كه همواره براي مديران بخش تامین مالی از اهميت بسياري برخوردار است. به همين دليل كارشناسان و مديران بانكها و شرکت های تامین مالی براي جلوگيري از مخاطرات ناشي از عدم وصول مطالبات خود از مشتريان و مديريت بهينه منابع و مصارف بايستي از معيارهاي ارزيابي براي بررسي طرح هاي توسعه اي استفاده كرده و بتوانند تصوير نسبتاً شفافي از وضعيت مالي آتي پروژه مورد بررسي، در اختيار مديران و تصميم گيران قرار دهند.

از جمله مدارك مهمي كه واحدهاي اقتصادي به منظور اخذ تسهيلات بايستي به بانك ارائه نمايند، گزارش توجيهي طرح است. طرحهاي ارائه شده به بانك و یا شرکت های تامین مالی از جانب متقاضي تسهيلات، در صورتي كه در بررسي هاي مقدماتي، هماهنگ با سياستهاي اعتباري بانك و یا شرکت های تامین مالی تشخيص داده شد، بايستي توجيه پذيري آن از جنبه هاي اقتصادي، فني و مالي مورد ارزيابي دقيق قرار گيرد. چنانچه نتيجه اين بررسي ها حاكي از بازدهي مناسب طرح و بازگشت به موقع منابع بانك در يك دوره معقولي باشد، ميتوان تسهيلات لازم را به اين طرح اختصاص داد.

در زير به شرح هر كدام از جنبههاي فوق پرداخته شده است :

1-    بررسي اقتصادي طرح(بازار محصول) بررسي اقتصادي طرح به عنوان اولين مرحله از بررسي هاي بانك به منظور اعطاي تسهيلات از اهميت ويژه اي برخوردار است. در اين مرحله به طور كلي تحليل اقتصادي طرح و بررسي مواردي از جمله قيمت مواد اوليه و برآورد ارزش افزوده طرح، روند عرضه و تقاضا در آينده و ... مورد نظر قرار ميگيرد. بدين منظور ابتدا اطلاعات آماري، به خصوص درباره بازار مواد اوليه مورد نياز جمع آوري شده و سپس از اين طريق به بررسي بازار، پيشبيني روند آتي آن و تعيين هدفهاي توليدي طرح پرداخته ميشود.

اهم مواردي كه در بررسي اقتصادي طرح مورد توجه سيستم تامین مالی است عبارتند از :

ü     شناخت محصول و بررسي موارد مصرف آن

ü     روش توليد محصول

ü     بررسي بازارمحصول از طريق وضعيت عرضه و تقاضاي محصول درگذشته، حال و پيش بيني آينده

ü     مواد اوليه مورد نياز از جنبه قيمت و چگونگي تأمين آنها

ü     ميزان اشتغال، ميزان وابستگي، ارزش افزوده، صرفه جويي ارزي، ايجاد درآمد ارزي و غيره

ü     محل اجراي طرح از نظر دسترسي به مواد اوليه و همچنين بازار فروش آن محصول

در حال حاضر در تهيه گزارشات اقتصادي توسط كارشناسان تامین مالی، بيشترين توجه به وضعيت بازار محصول و چگونگي تأمين مواد اوليه مورد نياز معطوف شده و اين مسئله به نحو محسوسي ساير موارد حائز اهميت را تحت الشعاع قرار داده است.

روش بررسي نيز به طور خلاصه به اين صورت است كه با مراجعه به مراكز آمار و اداره اطلاعات و آمار وزارتخانه هاي ذيربط، اطلاعات واحدهاي فعال و داراي مجوز تأسيس را كسب نموده، سپس با توجه به نوع محصول و پيشرفت فيزيكي واحدهاي داراي مجوز، تأمين عرضه آتي محصول برآورد ميشود. براي پيشبيني تقاضا نيز از روشهاي مختلفي ميتوان استفاده كرد كه معمولترين آنها تعميم روند گذشته به آينده، روش رگرسيون خطي، ميانگين متحرك و مصرف سرانه است. پس از تهيه و تدوين مجموعهاي از اطلاعات كمي و كيفي در قالب مطالب و جداول آماري به تجزيه و تحليل و نهايتاً نتيجه گيري در خصوص وجود و يا عدم توجيه پذيري طرح از نظر بازار محصول پرداخته ميشود.

2-    بررسي فني طرح هدف اصلي از بررسي فني طرح، امكان سنجي قابليت اجراء طرح از لحاظ فني است. در اين بخش مشخصات اجزاء فيزيكي و فني طرح، توانائيهاي فني مجري پروژه، برنامه زمانبندي طرح و برآورد هزينه هاي سرمايه گذاري طرح مورد ارزيابي قرار ميگيرد.

اهم مواردي كه در بررسيهاي فني طرح مورد توجه سيستم تامین مالی قرار ميگيرند عبارتند از :

ü     هدف از اجراي طرح

ü     مطالعه تكنولوژي مورد نظر

ü     محل اجراي طرح از نظر جغرافيايي، راههاي ارتباطي و ...

ü     امكانات و تأسيسات زيربنائي طرح

ü     ساختمان، تجهيزات و ماشينآلات مورد نياز و برآورد سرمايه گذاري طرح

ü     نيروي انساني مورد نياز طرح

ü     برنامه زمانبندي اجراي طرح

ü     برنامه هاي آتي طرح

ü     جدول مباني محاسبات (با توجه به شناخت كامل از نوع محصول)

3-    بررسي مالي طرح بانك ها به عنوان شريك، سرمايه گذار و اعتباردهنده همواره تمايل دارند وضعيت مالي آتي پروژه هايي كه براي مشاركت و يا استفاده از تسهيلات به آنها پيشنهاد ميشود را مورد ارزيابي قرار دهند. در مواردي كه واحد متقاضي تسهيلات مشغول فعاليت بوده (ويژه اشخاص حقوقي)، از طريق تجزيه و تحليل صورتهاي مالي سالهاي گذشته، ميتوان به تصوير روشني از توان مالي موسسه دست يافت و شناخت قابل قبولي از بافت مالي، سودآوري، كفايت مديران، توان بازپرداخت كوتاه مدت و بلند مدت و ساير اطلاعات به دست آورده و از اين طريق امكان مقايسه و اتخاذ تصميم مناسب را فراهم كرد. ليكن در اكثر موارد طرح هاي ارائه شده به بانك براي ايجاد پروژههاي جديد بوده، لذا نحوه ارزيابي وضعيت مالي طرح متفاوت و پيچيده تر خواهد بود. معمولاً، اطلاعات اوليه براي برآورد مالي طرح از بررسي هاي اقتصادي و فني از جمله مقدار و مبلغ مواد اوليه مصرفي، ميزان سرمايه گذاري ثابت مورد نياز (زمين، ساختمان، تأسيسات و ماشين آلات و ....) و برنامه زمانبندي اجراء طرح به دست مي آيد.

مراحل مختلف بررسي مالي طرح به شرح زير انجام ميگيرد

ü     برآورد هزينه هاي سرمايه گذاري ثابت طرح به تفكيك هزينه ها

ü     پيش بيني نحوه تأمين مالي پروژه با توجه به برنامه زمانبندي طرح

ü     محاسبه و برآورد هزينه هاي جاري ناشي از اجراي پروژه، از جمله هزينه هاي استهلاك، تعمير و نگهداري، حقوق و دستمزد، سوخت و انرژي و غيره

ü     تهيه صورتهاي مالي برآوردي براي يك دوره حداقل پنج ساله (صورت سود و زيان، جريانات وجوه نقد و ترازنامه

ü     تجزيه و تحليل اطلاعات استخراج شده از صورتهاي مالي برآوردي

ü     پيش بيني سرمايه در گردش

ü     نحوه تأمين مالي پروژه

ü     پيش بيني هزينه هاي عملياتي و غير عملياتي

ü     تفكيك هزينه هاي ثابت و متغير

ü     تجزيه و تحليل نقطه سر به سر و حاشيه ايمني پروژه

ü     تجزيه و تحليل نسبتهاي مالي همراه با جدول

ü     تجزيه و تحليل ريسك پروژه

ü     برآورد ميزان تسهيلات مالي مورد نظر

براي اجراي پروژه با توجه به حجم سـرمايه گـذاري و درآمد آتي پروژه مراحل فوق به دو بخش كلي قابل طبقه بندي خواهد بود. بخش اول، مراحل منتهي به تهيه صورتهاي مالي برآوردي و بخش دوم نيز مرحله تجزيه و تحليل صورتهاي مالي برآوردي است. دقت در تنظيم صورتهاي مالي برآوردي، رابطه اي مستقيم و قوي با صحت و دقت اطلاعات جمع آوري شده در بررسيهاي اقتصادي و فني دارد و از طرفي اين صورتهاي مالي تهيه شده، خود به عنوان اساس و پايه تجزيه و تحليلهاي مالي بوده و از اهميت ويژه اي برخوردار است. ليكن روشهاي مورد استفاده به منظور تجزيه و تحليل اطلاعات مالي، نحوه ارزيابي و قبول يا رد پروژه از نظر مالي، به عنوان موضوع اصلي قلمداد ميشود.

در حال حاضر مباني مورد استفاده در گزارشات مالي تهيه شده براي طرحها در سيستم تامین مالی كشور عبارتند از

ü     روند سودآوري و ميزان سود حاصل از اجراي پروژه كه از صورت سود و زيان برآوردي قابل استخراج است

ü     ميزان مازاد نقدي انباشته برآوردي در صورت جريان وجوه نقد

ü     محاسبه نسبت مازاد نقدي انباشته به استهلاك انباشته (حاصل اين نسبت ميبايست بزرگتر و يا مساوي يك باشد

ü     مثبت بودن سرمايه در گردش خالص در ترازنامه برآوردي

ü     نسبت ارزش دارائيهاي قابل ترهين (زمين، ساختمان، تاسيسات و ماشين آلات) به اصل تسهيلات (به عنوان پوشش وثيقه اي)